De maand van het opruimen, het spitten en het vooruitkijken. Toussaint markeert het einde van het buitenseizoen; in de bergen valt de eerste sneeuw, in de Provence begint het truffelseizoen (Tuber melanosporum, half november). Zware kleigronden grof omspitten en de winter laten doen wat geen frees of spitvork kan. Fruitbomen op kale wortel planten — wortelseizoen tot maart. Beaujolais Nouveau de derde donderdag (20 november 2026).
Kies je departement op de klimaatkaart om actuele waterrestricties en weersinformatie voor jouw plek te zien.
Wat uit de moestuin komt verschilt per streek, en wat ermee gekookt wordt ook. Eén recept per klimaatzone — Bretagne pakt de zee, de Pyreneeën grijpen naar de schapenkaas, de Provence stapelt het zomerblad op.
Kig ha farz
De Bretonse pot-au-feu, maar dan met een boekweit-pudding (farz) erbij die in een linnen zak meegegaard wordt met vlees, kool en wortelen. Vlees: rookwors, magere ribstuk, soms een lapje gerookt spek. Het farz wordt na het garen geprakt: de buitenlaag (lipig farz) is doorweekt en boterachtig, het hart kruimelig. Volwaardige novembermaaltijd, signature van de Finistère.
Tarte aux noix
De walnoot-taart van het Périgord (AOC Noix du Périgord, ook uit de Dauphine — Noix de Grenoble AOP). November is walnoot-tijd: van de grond geraapt, geroosterd, in een karamel met honing en room op een dunne zanddeegbodem. Met een glas Vin Doux Naturel (Maury, Banyuls). Hartig-zoet, intens, herfstig.
Choucroute garnie
November opent het choucroute-seizoen. Gefermenteerde witte kool (gemaakt of gekocht), lang gestoofd in Riesling met jeneverbessen, kruidnagel, peperkorrels. Gegarneerd met Strasbourg-worsten, gerookte schenkel, lardons, en aardappelen die meegegaard zijn in het sap. Een schaal voor zes personen, één pot Riesling, één Alsacien tafel.
Soupe de poisson avec rouille
Niet de bouillabaisse (die heeft hele vis nodig) maar de gezeefde versie: rotsvissen lang gekookt, gepureerd, gezeefd, met saffraan, venkel, sinaasappelschil. Geserveerd met geroosterde brood-croutons, geraspte Gruyère, en rouille (mayonaise met saffraan, knoflook, piment). Klassiek november-warmer in Marseille en Toulon.
Garbure béarnaise
De Béarnese stamppot-soep: witte bonen (haricots tarbais AOP), savooie kool, wortel, prei, aardappel, en een poot confit de canard die meegegaard wordt. Zo dik dat de lepel rechtop staat — een gezegde uit het Béarn: "la garbure se mange à la fourchette". Met een glas Jurançon erbij. November-eten op zijn warmst.